Nabuurschapsbeleid in vlammen

1 mei 2015
Auteurs:
Virginie Mamadouh
Geografie, Planologie & Internationale Ontwikkelingsstudies, Universiteit van Amsterdam
Herman van der Wusten
Geografie, Planologie & Internationale Ontwikkelingsstudies, Universiteit van Amsterdam
Dit artikel is verschenen in: geografie mei 2015
Europese kwestie
migratie
Oekraïne
Libië
Kennis
FOTO: JEFF KRAUSE

Oekraïne en Libië zijn twee van de staten waarop het Europese Nabuurschaps beleid zich richt. Dat beleid is dubbelzinnig en schiet hoe dan ook tekort. Dit kan de komende tijd leiden tot scherpe repercussies, onder andere op de toch al zo omstreden toestroom van migranten. Een vraagstuk van nieuwe geopolitiek.

 

Carl Bildt, voormalig premier en minister van buitenlandse zaken van Zweden, perste op 11 januari een krachtige boodschap in de maximale 140 Twittertekens. 'Zo'n twintig jaar geleden werkten we aan een Europa omgeven door een ring van vrienden. Nu blijken we omgeven door een ring van vuur.' Bildt stuurde zijn tweet vanuit een bijeenkomst in Wenen waar hij sprak over 'de terugkeer van de geopolitiek' met het oog op de EU-Russische verhouding en de Oekraïne. 

Buren en nabuurschap

Al jaren streeft de EU ernaar goede buren te zijn met de directe omgeving. Daarvoor is het Europees Nabuurschapsbeleid) ontwikkeld. Nabuurschap verwijst naar de oude gewoonte in kleine agrarische nederzettingen elkaar bij te staan als dat nodig is. Het Europese beleid behelst wat anders. De Europese Commissie zegt het zo: 'Dankzij het Europees Nabuurschapsbeleid komen de voordelen van de EU ook ten goede aan haar buurlanden. Dat zorgt voor meer stabiliteit, veiligheid en wel vaart.' De burenhulp gaat één kant op, de EU hoeft er niets voor terug. Ze heeft een onbespreekbaar aanbod en de overdracht gaat op haar voorwaarden: toegang tot de interne markt en steun bij het streven een democratische rechtsstaat met economische groeikansen te worden. Bij nabuurschap in de oorspronkelijke betekenis gaat het om bestaande verhoudingen bewaren door vrijwillige wederzijdse inspanningen waar dat nodig is. Het gewicht van de EU staat ook in geen verhouding tot dat van de individuele buurstaten. Van een min of meer gelijkwaardige positie die men bij nabuurschap mag verwachten, is geen sprake. 

De Europese Unie en de ring van landen die wel/niet betrokken zijn in het Europees Nabuurschapsbeleid