Onze 3651 oorlogsmonumenten

1 mei 2014
Auteurs:
Herman van der Wusten
Geografie, Planologie & Internationale Ontwikkelingsstudies, Universiteit van Amsterdam
Peter Groote
Faculteit Ruimtelijke wetenschappen, Rijksuniversiteit Groningen
Tom Holland
Faculteit Ruimtelijke wetenschappen, RUG
Dit artikel is verschenen in: geografie mei 2014
Nederland
Kennis
FOTO: BEN VAN MEERENDONK/ALGEMEEN HOLLANDS FOTOPERSBUREAU
In de gedenkmuur rond de pyloon op de Dam worden elf urnen geplaatst, gevuld met aarde van fusillade- en erebegraafplaatsen uit de (op dat moment) elf provincies, en een urn met aarde van de erevelden uit voormalig Nederlands-Indië.

Oorlogsmonumenten zijn in het hele land te vinden, maar op sommige plekken in het bijzonder. Ze verwijzen naar verschillende aspecten van de Tweede Wereldoorlog en zijn in twee golven tot stand gekomen. Het herdenken veranderde daarbij duidelijk van accent.

 

De huidige hoeder van gedenktekens van de Tweede Wereldoorlog in Nederland is het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Het werd in 1987 bij Koninklijk Besluit opgericht om alle activiteiten rond 4 en 5 mei te coördineren en bouwt sinds 2001 aan een database met nu 3651 oorlogsmonumenten. Het Comité heeft geen zeggenschap over alle monumenten; die zijn in verschillende handen. Het Comité maakt zich wel sterk voor het beheer en behoud van de monumenten en stimuleert de aandacht ervoor. Het registreert verhalen over de gebeurtenissen die leidden tot de oprichting van monumenten, stimuleert de adoptie ervan, bijvoorbeeld door scholen, vooral met een educatief doel, en het ondersteunt de organisatie van herdenkingen, waarin de monumenten een rol spelen.

De database bevat gegevens over de locatie van elk monument (coördinaten en gemeente), de datum van onthulling, de maker, een beschrijving en geschiedschrijving van de thematische achtergrond, vaak met een illustratie, en de categorie personen die met het monument wordt herdacht. De gegevens zijn nog lang niet compleet, maar ze bieden wel enig inzicht in de spreiding van de monumenten over Nederland en accenten in de herdenking van WO II door de tijd heen.