Wereldorde onder druk centraal op Atlantische Onderwijsconferentie
De wereldorde staat onder druk en dat vraagt om duiding in het klaslokaal. Tijdens de tweede editie van de Atlantische Onderwijsconferentie op 7 april bij de Fontys Hogeschool in Tilburg stond de snel veranderende geopolitieke werkelijkheid onder president Donald Trump centraal.
Na ruim een jaar van het tweede termijn van Trump lijkt het internationale toneel steeds meer te verschuiven richting het recht van de sterkste. Die ontwikkeling vormde de rode draad van een middag vol lezingen en discussies over geopolitiek, conflict en de rol van onderwijs.
Twee Maartens over Trump en Europa
Publiekstrekkers Maarten van Rossem, de historicus, en Maarten van Rossum, de voormalig topdiplomaat en onderhandelaar, trapten af. Met de nodige humor schetsten zij een zorgwekkend beeld van de huidige geopolitieke situatie. Van Rossum vergeleek Trump met 'een soort Dora die op ontdekking gaat in de internationale diplomatie', terwijl hij tegelijkertijd benadrukte dat secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte vooral tijd probeert te kopen voor Europa.
Van Rossem plaatste daar een relativerende noot bij: ook deze fase zal voorbijgaan. Beide sprekers waren het er echter over eens dat de Europese Unie een uitzonderlijk samenwerkingsproject is, waarin juist nu geïnvesteerd moet worden.
Oorlog verandert van karakter
Daarna nam brigadegeneraal Han Bouwmeester het woord. In een helder, maar weinig hoopvol betoog beschreef de hoogleraar krijgswetenschappen de huidige staat van conflicten wereldwijd. Hij verwees naar de maar liefst 88 lopende gewapende conflicten en stond onder meer stil bij situaties in Soedan, Iran en Oekraïne. Vooral het conflict in Soedan, dat in het nieuws onderbelicht blijft, is destructief op ongekende schaal.
Volgens Bouwmeester is vooral de aard van oorlogvoering ingrijpend veranderd. Hybride oorlogsvoering, met propaganda, trollenlegers, cyberaanvallen en sabotageacties, speelt een steeds grotere rol. De oorlog in Oekraïne laat volgens hem zien hoe deze strategie zich stap voor stap ontwikkeld heeft. Om met wat positieve woorden te eindigen verzekerde de generaal ons dat de militaire samenwerking tussen de VS en Europa in de praktijk nog altijd doorgaat, ondanks politieke spanningen. Daarbij maken de Amerikaanse attachés regelmatig excuses voor het gedrag van hun president.
Atlantische relaties in historisch perspectief
Universitair docenten Albertine Bloemendal en Jorrit van den Berk van de Radboud Universiteit sloten de middag af met een historisch perspectief op de relatie tussen de Verenigde Staten en Europa. Opvallend was dat vanuit Amerikaans oogpunt de koers van Trump prima past in een langere traditie van isolationisme.
Ook de geografische dimensie kwam nadrukkelijk naar voren. Waar de big beautiful Atlantische Oceaan door sommigen wordt gezien als een logische scheiding, kan deze volgens anderen juist worden opgevat als de verbindende ruimte tussen de VS en Europa.
Geopolitiek in het aardrijkskundeonderwijs
De conferentie benadrukte dat geopolitiek bij uitstek een geografisch thema is, waarin fysieke afstand, ligging en natuurlijke kenmerken samenkomen met politieke en culturele spanningen én overeenkomsten.
Juist in een tijd waarin de wereldorde zichtbaar verschuift, ligt er een belangrijke rol voor aardrijkskundedocenten en het onderwijs. Zoals lerarenopleider Reinout Heydra stelt: ‘goed onderwijs kan de leerlingen helpen inzicht te krijgen in de machtsstructuren en hen voorbereiden op een wereld waarin kritisch denken, onderhandelen en strategisch inzicht onmisbaar zijn.’
Voor docenten bieden dit soort conferenties waardevolle mogelijkheden om hun geopolitieke kennis te verdiepen en te actualiseren. Het was dan ook geen verrassing dat de conferentie compleet uitverkocht was. Deze grote belangstelling onderstreept dat de behoefte aan betrouwbare informatie en na- of bijscholing breed leeft onder docenten.
Meer informatie over de conferentie is te vinden via het nieuwsplatform van het Fontys: Bron en de website van de Atlantische Commissie.