Waarom de Universiteit Utrecht alles wil weten over het weer in de Langtangvallei

Ondanks de moeilijke bereikbaarheid en barre weersomstandigheden op grote hoogte in de Himalaya, doet een onderzoeksgroep uit Utrecht zijn uiterste best om daar weergegevens te verzamelen. Die gegevens geven belangrijk inzicht in de gehele waterkringloop op zulke hoogte. We zijn dan ook een stap dichter bij het begrijpen van de waterhuishouding in de Himalaya, de bron van drinkwater voor bijna een miljard mensen.

Het is november 2025. Een groep wetenschappers, waaronder Aris Kwadijk, PhD-student aan de Universiteit Utrecht, trotseert de elementen in de Langtangvallei (Centrale Himalaya in Nepal) om boven op de berg Gangchempo te komen. In de weken daarvoor moest de groep eerst acclimatiseren voordat ze de berg op gingen, omdat ze anders last zouden krijgen van hoogteziekte. Ook verwijderden ze het interieur van een helikopter omdat deze anders niet de gewenste hoogte van 5700 meter zou kunnen bereiken. Al deze moeite om een weerstation te plaatsen en ijskernen te boren, met het doel meer inzicht te krijgen in het weer en de waterkringloop in de Himalaya. Maar waarom is dit eigenlijk zo belangrijk?

Zeldzame data

Voordat we antwoord kunnen geven op die vraag, is het essentieel om inzicht te krijgen in de enorme uitdaging die schuil gaat achter het verzamelen van weergegevens in de Himalaya. Tot op hoogtes van 3000 meter is dat meestal geen probleem. Er is daar immers al een heel uitgebreid netwerk van weerstations in Nepal. Maar de Himalaya is het gebergte met de hoogste bergen ter wereld, met als allerhoogste berg de Mount Everest van wel 8849 meter. Er zijn dus genoeg plekken in de Himalaya die boven de 3000 meter hoogte liggen, en laat de informatie over het weer daar nagenoeg nihil zijn. 

Om dit gat in de kennis te dichten, heeft de Mountain Hydrology Group van de Universiteit Utrecht als onderdeel van het DROP project, een netwerk aan weerstations geplaatst op hoogtes tussen 3800 en 5100 meter. Dit netwerk aan stations is sinds 2012 werkzaam en heeft al een hoop gegevens verzameld, en zo’n netwerk op zo’n hoogte is bijna nergens anders op de wereld te vinden.

Dat de weergegevens op grote hoogte zo uniek zijn, heeft vooral te maken met de slechte bereikbaarheid op deze hoogtes. Hoe hoger je namelijk gaat, hoe lastiger een helikopter het heeft, simpelweg omdat de atmosfeer op een gegeven moment te dun wordt om in te kunnen vliegen. Er staat dan ook een heel team, bestaande uit lokale Nepalese gidsen en dragers, klaar om te helpen. ‘Die zijn gigantisch sterk, die kunnen alle spullen meenemen. Zonder hen is dit werk echt onmogelijk. Ze zijn een stuk meer aangepast aan het terrein dan wij’, meent Aris Kwadijk. Toch is er ook een helikopter nodig om alle apparatuur naar boven te brengen. Een weerstation van tweehonderd kilogram is namelijk zelfs voor de Nepalese dragers te groot en te zwaar om de berg op te brengen.

Zo’n weerstation is wel echt nodig, want veel belangrijke data over het weer hier is niet met satellieten op te halen. Daarnaast is het weer in de bergen enorm onvoorspelbaar. Door de aanwezigheid van zeer lokale luchtstromen kan er op de ene plek enorm veel neerslag vallen, terwijl er een paar kilometer verderop niks aan de hand is. Deze verschillen zijn niet te zien in de satellietgegevens, maar zijn wel met lokale weerstations te meten. Tegelijkertijd zorgt de onvoorspelbaarheid van het weer ervoor dat het plaatsen van stations moeilijker wordt. Zo lag er afgelopen november boven op de Gangchempo een sneeuwdek van meer dan een meter, wat maar eens in de vijftig jaar voorkomt. Daardoor was de vaste ondergrond geheel bedekt met sneeuw en kon het station niet geplaatst worden. Dit zal dus een andere keer moeten gebeuren.

Daar zijn gelukkig nog genoeg kansen voor, omdat het team ieder jaar weer teruggaat naar de weerstations in de vallei om de gegevens op te halen. De weerstations zijn namelijk niet verbonden met satellieten, maar de gegevens worden opgeslagen in SD-kaartjes legt Aris Kwadijk uit. ‘We moeten er echt naartoe en de SD-kaartjes eruit halen, we moeten het zelf onderhouden en de data moeten we handmatig ophalen. De data wordt lokaal opgeslagen. Je stopt een SD-kaart erin en gaat ervan uit dat die het doet, en dat weet je pas op het moment dat je weer teruggaat om het op te halen.’

Hierdoor kunnen er dus grote gaten in de data zitten, omdat het succes van de metingen afhankelijk is van zowel de natuur als de technologie. Zo was er in 2015 een aardbeving in de vallei die veel stations heeft verwoest. Ook worden soms stations omgeduwd en verwoest door lawines en er lopen veel jaks, een rundersoort met hoorns en lange vacht, in het gebied rond. Deze jaks krabben maar al te graag hun rug aan de stations waardoor ze omdraaien. En dan zijn er nog de zeer extreme weersomstandigheden, met grote temperatuurverschillen tussen dag en nacht en windsnelheden die boven de 100 kilometer per uur kunnen komen. De apparatuur zou daar tegen bestand moeten zijn, maar in de praktijk blijkt toch dat zulke extreme omstandigheden de technologie soms doen haperen.

De Himalaya: watertoren voor miljarden mensen

De gegevens van het weer op grote hoogte zijn dus enorm zeldzaam en lastig te verkrijgen, maar wel zeer belangrijk. Wat er namelijk in de Himalaya gebeurt heeft een grote impact op de bevolking die in lagergelegen gebieden woont. De Himalaya werkt als een soort watertoren waar bijna een miljard mensen afhankelijk van zijn. Deze afhankelijkheid benadrukt het belang van kennis over de watercyclus in het gebergte en hoe deze in de toekomst kan veranderen. Aris Kwadijk vertelt hierover: ‘Maar als we het systeem nu niet snappen, hoe kunnen we dan snappen wat er in de toekomst gebeurt? We willen nu eerst het systeem van nu in detail snappen in plaats van een model erop loslaten dat iets gaat uitrekenen voor de toekomst op grote schaal, maar niet alle processen even goed meepakt.’ 

Het feit dat het water uit de Himalaya bij de mensen terechtkomt via grote rivieren, zoals de Ganges-Brahmaputra, maakt het onderzoek dat door de Mountain Hydrology Group wordt uitgevoerd zeer interessant voor veel mensen uit India, Bangladesh en China. Des te interessanter wordt het onderzoek in een wereld waarin klimaatverandering voor vele ontwikkelingen zorgt, die ook invloed hebben op de waterhuishouding in de Himalaya.

Neerslag is de belangrijkste bron van water die via grote rivieren naar miljarden mensen wordt gebracht. Bovendien kan kennis over het weer in de Himalaya nuttig zijn voor andere gebergtes, waar dezelfde processen plaats vinden. Wat in de Himalaya wordt ontdekt, kan toegepast worden op andere berggebieden op aarde. 

Het netwerk van weerstations in de Langtangvallei geeft al meer inzicht en er zal in de toekomst nog een nieuw netwerk worden opgezet in een vallei verder westelijk. Daar in de westelijke Himalaya zijn namelijk andere factoren dominant die minder sterk zijn in de Langtangvallei, zoals de westelijke winden. Dit netwerk zal dan de sleutel zijn tot een extra stukje in de zeer ingewikkelde puzzel die bestaat uit de interactie tussen de atmosfeer en het complexe terrein.

BRONNEN:

Mountain Hydrology. (2025, 20 februari). Drivers and Origins of high-altitude Precipitation at the Third Pole (DROP) - Mountain Hydrology. https://mountainhydrology.org/projects/drop/

Utrecht Universiteit (2025) Three ice cores drilled successfully in the Himalaya to reconstruct high altitude snowfall. https://www.uu.nl/en/news/three-ice-cores-drilled-successfully-in-the-himalaya-to-reconstruct-high-altitude-snowfall

Ammodo Docs. (2023, 25 april). Moving Mountains: de watertorens van de wereld onderzoeken [Video]. https://www.youtube.com/watch?v=MWZBz9XnCHU