Weinig woningen en veel vakantiehuizen

De bouw van woningen is al jaren een hot topic. De Nieuwbouwmonitor geeft inzicht in de ontwikkeling van alle soorten nieuwbouw – ook van recreatiewoningen. Het areaal vakantiehuizen groeit enorm. Gaat dat niet ten koste van de reguliere woningbouw? 

Vakantie in eigen land is populair. In de afgelopen jaren hebben steeds meer Nederlanders vanwege de hoge inflatie, corona of slecht weer in het buitenland gekozen voor een bestemming binnen de landsgrenzen. Behalve op de camping wordt een groot deel van de binnenlandse vakanties gevierd in recreatiewoningen of hotels. Volgens het rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) uit oktober 2023 telde Nederland op 1 januari 2022 iets meer dan 127.000 recreatiewoningen. En er worden nog flink wat huisjes bijgebouwd, de afgelopen 5 jaar meer dan 10.000. De PBL splitst de cijfers voornamelijk uit op provincieniveau. Tussen 2016 en 2021 zijn er vooral in Zeeland en Limburg veel vakantiehuizen bijgekomen.

Nieuwbouwmonitor

Wil je weten hoe het zit op gemeenteniveau, dan kun je te rade gaan bij de Nieuwbouwmonitor van de Geodienst, het ruimtelijk expertisecentrum van de Rijksuniversiteit Groningen. Daarmee kun je de ontwikkeling van nieuwbouw in Nederland op allerlei manieren analyseren en dus ook die van recreatiewoningen en hotels. 

In 2022 dook Pointer (KRO-NCRV) al eens in de cijfers van de Nieuwbouwmonitor. Zo ontdekten de onderzoeksjournalisten samen met de Geodienst en professor Han Olff dat de nieuwbouw van recreatiewoningen en hotels rondom natuurgebieden tussen 2017 en 2022 met 90% is gestegen. De Stentor publiceerde later een vergelijkbaar onderzoek en uitkomst voor de Veluwe.

Met diezelfde Nieuwbouwmonitor en wat aanvullende data van de Geodienst zoom ik hier in op de groei van recreatiewoningen en hotels op gemeenteniveau. Waar zat tussen 2017 en 2023 de grootste stijging en wat zijn de lokale verschillen? 

De gemeenten met het grootste aantal recreatiewoningen liggen op plekken waar je ze verwacht: op de Waddeneilanden, langs de kust in Noord-Holland en Zeeland, rondom de Veluwe en de Friese meren en in Drenthe (figuur 1). 

De Nieuwbouwmonitor is gebaseerd op de ‘basisregistratie adressen en gebouwen’ (BAG), die het Kadaster beheert. Om de verschillen tussen recreatie- en normale woningen goed in kaart te brengen, ga ik uit van de totale vloeroppervlakten van de (recreatie)woningen en hotels. Figuur 2 toont de oppervlakte van recreatiewoningen als percentage van het totale areaal aan woningen. Gemiddeld ligt dit in Nederland net iets onder de 2%, maar op de Waddeneilanden loopt dit op tot een kwart en zelfs meer dan de helft.

Dit is ook te onderzoeken voor de afgelopen vijf jaar, namelijk door het aantal vierkante meters nieuw gebouwde recreatiewoningen in deze periode te delen door dat van nieuwbouwwoningen. Figuur 3 toont de uitkomst. Voor de gemeenten waarin per 100 m² nieuwbouwwoning meer dan 50 m² recreatiewoning is gebouwd, zijn de exacte aantallen op de kaart aangegeven. In de gemeente Sluis en op Terschelling zijn er de afgelopen vijf jaar zelfs méér vierkante meters recreatiewoning bij gekomen dan vierkante meters nieuwbouwwoning. Op de andere Waddeneilanden en in Zeeland en Limburg zijn er gemeentes waar recreatiewoningen bijna even veel extra ruimte zijn gaan innemen als nieuwbouwwoningen. Dat gebeurde veelal op bestaande kampeerterreinen, die met zo’n upgrade veel meer opleveren.

Verdringing?

Is het een probleem dat er in sommige gemeenten relatief veel recreatiewoningen gebouwd worden? Dat is lastig te zeggen. Aan de ene kant kan het veel geld opleveren, maar aan de andere kant mopperen omwonenden dat er té veel recreatiewoningen komen. Het is in ieder geval niet zo dat de bouw van recreatiewoningen concurreert met die van reguliere woningen, blijkt uit een recent onderzoek. BureauBuiten voerde dit uit in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken, naar aanleiding van een Kamervraag. Uit gesprekken die de onderzoekers hebben gevoerd met diverse gemeenten, blijkt dat er geen recreatiewoningen worden gebouwd op plekken waar ook gewone woningen kunnen worden neergezet. 

Woningnood en natuur

Hoe de bouw van recreatiewoningen zich de komende jaren gaat ontwikkelen, hangt af van een aantal factoren. Zo willen sommige politieke partijen het mogelijk maken dat mensen permanent in een vakantiehuisje verblijven, om zo het woningtekort op te lossen. Verder klinken er geluiden om de bouw van recreatiewoningen in de buurt van natuurgebieden in te perken. Alvast een schrale troost: een grotere hoeveelheid vakantiehuisjes in eigen land draagt indirect bij aan een verminderde CO2-uitstoot. Want iedereen die komende zomer in eigen land in een recreatiewoning verblijft in plaats van een vliegvakantie te boeken naar Spanje, bespaart de natuur 600 kg CO2. 

BRONNEN

• Boer, A., & Rutgers, J. (2023). De bescherming van de Veluwe is hartstikke lek: ‘Men heeft gewoon nagelaten te handelen. De Stentor, 24 september 2023.
• Geodienst. Nieuwbouwmonitor.
• Kuiper, R., Van Amsterdam, H., & Van Dam, F. (2023). Het landschap geduid 2023. Gebruiksmogelijkheden en verdere ontwikkeling van de Monitor Landschap en de Monitor Kustpact. Den Haag: Planbureau voor de Leefomgeving.
• Van Mispelaar, A., Van der Heide, D., & Nijland, D. (2022). De relatie tussen nieuwbouw van recreatiewoningen en reguliere woningen. Onderzoeksrapport. Utrecht: BureauBuiten.
• Pointer (2022). Bouw recreatiewoningen en hotels vlakbij beschermde natuur stijgt in 5 jaar met 90 procent.