IM Fred Hisschemöller (1922-2026)
Een docent in hart en nieren
Leerlingen wisten dat hij hen écht zag; het docentschap was voor hem eerder een roeping dan een baan. Aldus sprekers op de uitvaart van Fred Hisschemöller, die op 8 januari 2026 op 103-jarige leeftijd overleed. Hij was decennialang aardrijkskunde- en geschiedenisdocent, een geboren verhalenverteller en overtuigd van de waarde van Montessori-onderwijs. Zijn oud-leerlingen droegen hem op handen. Velen van hen waren aanwezig op het grote feest dat zijn familie organiseerde voor zijn honderdste verjaardag in 2022.
Zijn zoon Martijn: ‘veel oud-leerlingen werden na hun schooltijd vrienden van mijn vader. Een van de bijzondere eigenschappen was dat hij vriendschappen kon sluiten door generaties heen. Het laatste voorbeeld daarvan zijn twee jongens van 16 en 17 die vorig jaar bijles van hem kregen voor hun eindexamen. Ze haalden daar uitstekende cijfers voor en bleven daarna om de paar weken langskomen. Ze waren ook bij de uitvaart.’ Ook voor zijn medebewoners in zorgcentrum De Koperwiek in Bilthoven, waar Hisschemöller de laatste twee jaar woonde, was hij een docent in hart en nieren: hij nam de yogalessen over toen de reguliere docent op vakantie was.
Hij was het oudste KNAG-lid, met een abonnement op Geografie; in het juninummer 2022 van Geografie werd hij ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van het KNAG geïnterviewd. Directe aanleiding voor dat interview was dat destijds bij uitgeverij Meulenhoff zijn autobiografie Dat deed je gewoon; een eeuw Nederland door de ogen van een 99-jarige was verschenen. Hij vertelt daarin over onder meer zijn studie sociale geografie in Utrecht tijdens de oorlog en zijn betrokkenheid bij het Utrechts Kindercomité dat Joodse kinderen in veiligheid bracht. Al aan het begin van studie leerde hij Wim Eggink kennen, die een vooraanstaande rol zou gaan spelen in het studentenverzet. Eggink overleed vlak voor het einde van de oorlog in een tuchthuis in Duitsland (zie Geografie, mei 2006). In 2023 onthulde Fred Hisschemöller samen met het bestuur van de studievereniging V.U.G.S. een nieuw portret van Eggink, gemaakt door Soete Boon, in het gebouw van Geowetenschappen in Utrecht.
Geheelonthouder
Dat hij zo’n hoge leeftijd bereikte, schreef Hisschemöller toe aan het feit dat hij resoluut geheelonthouder was – hij voelde zich ongemakkelijk op bijeenkomsten waar (ruim) alcohol werd geschonken.
‘Hij was niet in staat tot small talk’, vertelde Martijn, ‘denken was voor hem een ambacht.’ En evenmin deed hij in De Koperwiek mee aan bingo, ‘dat was zijn niveau niet’, aldus Roek Lips, een oud-leerling en later een vriend van hem. Na de uitgave van zijn autobiografie nam hij zich voor een boek over de filosofie van Kant te schrijven – hij was als leerling in de jaren 1930 geïnspireerd geraakt door zijn in filosofie geïnteresseerde geschiedenisdocent: ‘docenten zijn zo belangrijk voor je blik op de wereld.’ Voltooid is dat boek niet. Aan zijn kleindochter Myrte vertelde hij over Indiase goden en over de kringloop van het leven – hoe het menselijk lichaam na de begrafenis weer voedsel geeft aan planten. Aan een leven na de dood geloofde Fred Hisschemöller niet. Hij is naast zijn vrouw begraven op begraafplaats Brandenburg in Bilthoven.