De wet van Buys Ballot is misschien wel een van de taaiste onderwerpen bij aardrijkskunde. De oplossing: laat de globe staan en teken één halfrond van bovenaf op een A4tje.

Regelmatig komen er gebeurtenissen in het nieuws die op een of andere manier samenhangen met plaatbeweging. Half september was er de zeebeving op het Russische schiereiland Kamtsjatka met een magnitude van 8.8, een van de zwaarste bevingen ooit gemeten. De verklaring voor die kracht is echter niet echt intuïtief. Leg dat maar eens uit aan je leerlingen. Enter: de geoproef!

De helft van de wereldwijde productie van ijzer komt van banded iron-formaties. Het ontstaan ervan is mede te danken aan de opkomst van cyanobacteriën. Die bacteriën bestaan nog steeds, terwijl de vorming van BIF’s zo’n miljard jaar terug stopte. Hoe kan dat? 

Santorini

Eind januari werd het Griekse eiland Santorini opgeschrikt door een serie aardbevingen waarvan de zwaarste een magnitude van 4.3 had. De oorzaak bleek te zitten in een breuksysteem op ongeveer 40 kilometer van Santorini, dus niet direct onder het eiland. Maar de geschiedenis leert dat angst voor een zware aardbeving of vulkaanuitbarsting hier gegrond is. 

Na het smelten van de ijskappen in Noord-Amerika en Noord-Europa is de lithosfeer op die plekken omhooggekomen en daaromheen juist gedaald. Hoe komt het dat we daarvan geen aardbevingen of trillingen voelen, vroeg een leerling in klas 5H van Luzac Rotterdam aan docent Emilie Kingma. 

Van meerdere kanten komen er vragen bij mij binnen over hoe het nu precies zit met horsten en slenken (bekend) en riftschouders (minder bekend). En waarom is er eigenlijk een Rijndalslenk?

Vulkanisch gesteente bevat vaak holtes, soms een paar, soms zo veel dat het gesteente op water blijft drijven. Die holtes ontstaan op diverse manieren, afhankelijk van de taaiheid van het magma.

Als er lange tijd aardgas is gewonnen in Groningen, moeten daar ook flink wat steenkool zitten. Anders was er immers geen aardgas gevormd. Waar is die steenkool dan gebleven? Nou, die zit er nog! 

Dit keer vier vragen die al wat langer op de plank liggen en waar de geoloog wat kortere antwoorden op heeft. Omdat het zo simpel is of omdat de geoloog ook niet overal het fijne van weet. 

Wanneer de oceanische plaat onder de continentale plaat duikt, speelt niet zozeer de zwaarte maar de dichtheid van gesteenten een rol. Bij afkoeling neemt de dichtheid nog toe en sleurt de groeiende lithosferische laag de (minder dichte) oceaankorst mee de diepte in.