De wereld als slagveld

Luitenant-generaal buiten dienst Jan Broeks ziet begin januari in Trouw vooral de opmars van China als een bedreiging voor onze manier van leven. De gedachte dat onderlinge samenwerking de wereld op alle fronten beter maakt, is verbluffend snel verdrongen. De oplossing van de ozonproblematiek via het Montrealprotocol (1987), de razendsnelle ontwikkeling van coronavaccins in 2020 door mondiale samenwerking: ze zijn vergeten. Ineens zijn we weer terug bij de Monroedoctrine en de idee dat landen vooral bezig moeten zijn met de eigen invloedsfeer. In de geschiedenis wisselen globaliserende en lokaliserende trends – met focus op de eigen regio – elkaar wel vaker af, maar nu gaat het erg snel. 

Wereldmachten

De geografische blik reikt daarbij niet verder dan de Verenigde Staten, China en Rusland. Terwijl Price Waterhouse Coopers in een toekomstanalyse laat zien dat India en Brazilië in 2050 economisch niet veel zullen onderdoen voor de huidige grootmachten. India telt inmiddels meer inwoners dan China en is in economisch opzicht vergelijkbaar met Duitsland. Daarbij is India bepaald geen vriend van buurland China. China en Rusland worden wel tot elkaars vrienden gerekend, maar vooral in het oosten liggen er toch conflictgebieden. 

Het is zeer de vraag of Rusland na Poetins slooppartij in de toekomst nog bij de top-3 zal horen, gezien de enorme verliezen van mannen in de productieve leeftijd, het grote aantal vluchtelingen naar elders, het zeer grote vrouwenoverschot en de lage vruchtbaarheid. Volgens de Amerikaanse denktank Atlantic Council zou de Russische bevolking tegen het einde van de eeuw bijna gehalveerd kunnen zijn tot rond de 80 miljoen. En er staan weinig mensen te dringen om naar Rusland te verhuizen. 

Ook valt op hoe Europa steevast als zwak wordt afgeschilderd en hoe over China en de VS telkens in superlatieven wordt gesproken. Zonder de prestaties van China te willen bagatelliseren: het land kent ook zwakheden. Zo laat Frank Dikötter in China After Mao: The Rise of a Superpower zien dat het beeld van snelheid en innovatie toch wat genuanceerd moet worden. Op lokaal niveau komen in China veel mismanagement en corruptie voor. Johan Norberg wijst in Peak Human, over de opkomst en ondergang van beschavingen, dat het gebrek aan vrijheid op termijn tot veel problemen kan leiden. Ook de demografische ontwikkeling in China baart grote zorgen, waarbij het belasten van condooms weinig zal helpen, want het vruchtbaarheidscijfer is inmiddels al tot 1,18 gedaald, terwijl 2,1 nodig is voor een stabiele bevolkingsontwikkeling. Voor een land zonder een serieuze vorm van pensioenopbouw is dat desastreus. China zag haar bevolking het afgelopen jaar al met 2,1 miljoen mensen krimpen. Xiujian Pen, onderzoeker aan de Victoria University in Melbourne, voorziet dat het aantal Chinezen boven de 65 jaar in 2077 hoger zal zijn dan het aantal werkenden. De Shanghai Academy of Social Sciences (SASS) verwacht dat de Chinese bevolking van de huidige 1,4 miljard zal zijn gekrompen tot 525 miljoen eind deze eeuw. Ook de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) wees hierop in het rapport Met de mondiale demografie mee. Zonder China te willen onderschatten, moeten we – zeker in het licht van de problemen op de Chinese vastgoedmarkt – ’s lands macht en toekomst ook niet overdrijven. Hetzelfde geldt voor de VS, waar alleen al het toegenomen wantrouwen ten opzichte van wetenschap en feiten zorgelijk moet stemmen. Daarnaast lijken de onderlinge tegenstellingen in de VS, mede door het rancuneuze gedrag van Trump en Vance, alleen maar toe te nemen. Kortom, Europa moet zijn licht niet onder de korenmaat zetten en aandringen op een wereld waarin weer wordt samengewerkt. Daarom is de beslissing in te stemmen met het Mercosur-handelsakkoord juist, want uit elk onderzoek blijkt dat samenwerking de enige garantie op een betere toekomst is.