Donegal, West-Ierland

Britse weldoeners en bestuurders steunen arme county rond 1900

Van oudsher is West-Ierland het armenhuis van het eiland. Vanaf einde 19e eeuw proberen filantropen, priesters en overheden er ontwikkeling te brengen. Met enig succes, bijvoorbeeld in Donegal. Een tweeluik over regionale ontwikkeling voor en na 1922, toen Ierland zelfbestuur kreeg. In dit deel de Britse tijd.

Driedubbel perifeer, daar komt het samengevat op neer. Twee Ierse geografen, Colm Regan en Proinnsias Breathnach, noemen het zuidwestelijke schiereiland van Donegal 45 jaar terug een perifere regio binnen een perifeer landsdeel (West-Ierland) binnen een perifeer land in Europa (Ierland). Met alleen kleine stadjes, zonder spoorwegen – de laatste verdwijnen in de jaren 1950 – en gelegen in een uithoek, weggestopt achter Noord-Ierland (Verenigd Koninkrijk).

Sinds 1981 is er echter veel veranderd. Ierland is tegenwoordig na Luxemburg het EU-land met het hoogste bruto binnenlands product (bbp) per inwoner. Ook county Donegal lift mee, al heeft deze nog steeds perifere kenmerken zoals een relatief hoge werkloosheid en een laag opleidingsniveau. 

De toegenomen welvaart daar laat zich niet verklaren met centrum-periferietheorieën zoals die van Gunnar Myrdal over cumulatieve causatie. Groei in kerngebieden leidt tot verdere groei, neergang in perifere gebieden leidt tot verdere neergang, aldus de Zweed, die in 1974 de Nobelprijs voor economie heeft gekregen. In een vrijemarkteconomie is zonder tussenkomst van de overheid ruimtelijke polarisatie te verwachten. Groot-Dublin – dat, zo schrijven rijksplanologen, even veel inwoners telt als de veertig op Dublin volgende steden en stadjes samen – zal het altijd winnen van West-Ierland. Maar de periferie kan zich in zekere mate ontworstelen aan dit mechanisme door een combinatie van overheidssteun en lokale actoren (zie ook Geografie 2021-6). Hoe is dat in Donegal in de afgelopen anderhalve eeuw verlopen, te beginnen met de tijd dat Ierland nog deel uitmaakte van het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland, dus tot de oprichting van de Ierse Vrijstaat in 1922?