Het Beursspel: Normalisering van de koloniale orde

Dat populaire uitingen zoals films en strips ons wereldbeeld beïnvloeden, is bekend. Maar het geldt ook voor spellen en speelgoed. Xavier Guillaume en Jesse van Amelsvoort laten dit zien aan de hand van een bordspel dat in de jaren 1940 heel populair was.

Het eind jaren 1930 verschenen Beursspel is een Monopoly-achtig bordspel waarin spelers investeren in grondstoffen, industrie en aandelen binnen een kapitalistisch, mondiaal-imperialistisch economisch systeem. In hun recente artikel in Political Geography laten Guillaume en Van Amelsvoort zien hoe het Beursspel het beeld normaliseert van het Nederlandse Rijk waarin ‘Indië’ vanzelfsprekend deel uitmaakt van de nationale economie. Wat dit spel historisch en geografisch zo bijzonder maakt, aldus de auteurs, is de context waarin het populair werd. Namelijk tijdens de Duitse bezetting van Nederland en de Japanse bezetting van Nederlands-Indië. Zelfs Anne Frank schrijft erover in haar dagboek. In een tijd van extreme onzekerheid bood het spel ‘nostalgie naar normaliteit’, een verlangen naar nationale eenheid en economische welvaart die onlosmakelijk verbonden waren met het bezit van ‘ons’ Indië. Het spel was zo populair dat er zelfgemaakte versies opdoken toen het tijdens de oorlog moeilijk verkrijgbaar was.