Nederlandse taalkaarten

Wat ben ik blij dat ik in Nederland woon en niet in Rusland. Die uitspraak is momenteel toepasselijk op meerdere vlakken, maar ik doel op de enorme diversiteit aan dialecten die we in Nederland hebben ten opzichte van dat gigantische land. Ze hebben in Rusland maar drie dialectgroepen die alleen te onderscheiden zijn van elkaar met een groot vergrootglas. Zo wordt in het Noorden de onbeklemtoonde o gewoon als een o uitgesproken, in tegenstelling tot de rest van het land, waar deze letter als een a wordt uitgesproken. Het vliegveld ‘Domodedovo’ spreekt de gewone Rus dus uit als Daamadjédavaa, behalve in het noorden, maar bij dat soort niemendalletjes houdt het dan ook wel op.

In Nederland heeft vrijwel elk dorp buiten de Randstad wel weer een andere uitspraak of woordenschat. In Goirle, het dorp waar ik ben opgegroeid, gebruikt men bijvoorbeeld het woord knelle voor knoeien of morsen, terwijl niet iedereen in Tilburg dit zou begrijpen. De centra van deze twee plaatsen liggen hemelsbreed nog geen vier kilometer van elkaar af. Op deze diversiteit in taal is mijn hele Instagramkanaal gefundeerd.

Een deel van die taal vind zijn oorsprong in de regionale cultuur, maar dit werkt ook andersom. Ik doe dus kleine onderzoekjes naar alledaags taalgebruik en kom daarbij vaak heel interessante resultaten tegen. Zo blijken de typische Groningse eierballen tot aan Apeldoorn te bestellen, maar niet bij iedere snackbar. In Amersfoort daarentegen verkopen ze ook keierballen, een woordspeling op de bijnaam van Amersfoort als Keistad. In Venlo verkopen ze het frietei. Deze snack lijkt op het oog voor de meeste mensen erg op de Groningse eierbal, maar de echte snackexpert zal het verschil in ragout kunnen proeven.

De mooiste vondst die ik echter heb gedaan, was toen ik vroeg hoe mensen de siroop noemen die men aanlengt met water. Limonade, siroop, aanleng, aanmaak: alles kwam voorbij. In een uithoek van Zuid-Limburg zweerden acht geënquêteerden dat ze dit drankje lengleng noemden. Ik dacht eerst dat ik voor de gek werd gehouden; het kan natuurlijk altijd zo zijn dat er mensen aan mijn enquêtes meedoen die onwaarheden invullen of expres in grote getale dezelfde woorden insturen. Normaalgesproken verifieer ik alle ingezonden antwoorden door te kijken of er ooit eerder iets over geschreven is en dat was met lengleng niet het geval. Toch zette ik het op de kaart en binnen de kortste keren kreeg ik veel meer reacties vanuit die ene uithoek in Zuid-Limburg. Lengleng werd al gebruikt in de jaren ‘80 op de scouting. Ik ontving zelfs meerdere mails van mensen die beweerden dat ze het woord zelf hadden verzonnen!