Van ‘papieren’ tot zelf ervaren bereikbaarheid

In juli 2024 sloot in het Groningse Wagenborgen de laatste supermarkt de deuren. Dit is niet uniek; al decennialang verdwijnen voorzieningen op het Nederlandse platteland. Maar wat zijn nou de werkelijke gevolgen, op plekken waar de auto je ook snel op je bestemming brengt? 

In mobiliteitsbeleid en -onderzoek is de aandacht de laatste jaren verschoven van zo vlot mogelijk van A naar B (mobiliteit), naar eenvoudig kunnen komen waar je wilt zijn (bereikbaarheid). Toch blijft de uitvoering vaak hangen in wat gemakkelijk meetbaar is. Zo worden infrastructurele investeringen vooral getoetst aan de gemiddelde reistijd per auto, de verkeersintensiteit of filevorming. Maar dat is niet genoeg om de bereikbaarheid van locaties en activiteiten voor mensen goed te begrijpen. Mensen gedragen zich niet naar ‘berekende’ bereikbaarheid, maar naar wat ze zelf ervaren als bereikbaar, afhankelijk van hun vaardigheden, voorkeuren en kijk op de omgeving. Zo kan een dorpssupermarkt op papier binnen 15 minuten loopafstand bereikbaar zijn voor alle dorpsbewoners, maar vindt niet iedereen de route ernaartoe toegankelijk of het aanbod passend bij de eigen voorkeuren. Bereikbaarheid hangt dus sterk af van persoon en plek.  

Als onderzoeker probeer je zo dicht mogelijk bij deze ervaring te komen. Bijvoorbeeld via meeloopinterviews, waarbij je bewoners al wandelend door de buurt vragen stelt (zie ook Geografie 2025-3). In het onderzoek AccessCity4All hielden we achttien van zulke interviews met twee doelgroepen: ouderen en jonge gezinnen in het semi-stedelijke Zuidhorn en het perifeer gelegen Wagenborgen en omstreken – beide in Groningen. We ontdekten dat er grote verschillen zijn tussen ‘papieren’ en zelf ervaren bereikbaarheid. 

Sociale waarde

Het onderzoek laat zien dat de sociale en symbolische waarde van voorzieningen in beide dorpsgebieden groot is. Vooral de oudere deelnemers in Wagenborgen en omstreken zeggen dat het verdwijnen van voorzieningen, zoals de supermarkt, niet alleen leidt tot praktisch ongemak, maar vooral verlies van levendigheid en ontmoeting. 

‘Er waren veel winkels toen we hier kwamen wonen [...] Ik vind het heel erg dat de laatste supermarkt is gesloten. Het was altijd druk: er waren altijd mensen, de bloemetjes stonden buiten.’ (geïnterviewde oudere bewoonster, Wagenborgen)

Ook jonge gezinnen in dit perifere gebied geven aan dat hun sociale contacten vaak verbonden zijn met dorpse voorzieningen, zoals scholen, sportclubs en verenigingen. 

In het semi-stedelijke Zuidhorn is de tevredenheid met het voorzieningenniveau hoger. Mensen geven aan dat voorzieningen relatief makkelijk te voet of per fiets te bereiken zijn en dat ze ook de stad Groningen als dichtbij ervaren. Opvallend: de zorginstelling in de wijk heeft sociale waarde; het is een fijne plek om mee te doen aan sociaal-culturele activiteiten, vrijwilligerswerk te doen of de gemeenschappelijke tuin te gebruiken, óók als je niet in de zorginstelling woont.  

• Krijg onbeperkt toegang tot alle artikelen op geografie.nl
• Ontvang 9 keer per jaar het tijdschrift Geografie
• Profiteer van exclusieve kortingen op boeken, publicaties en KNAG-activiteiten.
• Blijf op de hoogte én in contact met vakgenoten!