Waar blijft de volksbuurt?

In het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (2024) komt het woord volksbuurt niet voor. Dit gaat voorbij aan de eigenheid van deze buurten, die deels binnen het programma vallen. Hoe ontstonden ze, waarom raakten ze in verval en daarna weer in de belangstelling? De toekomst van de volksbuurt staat of valt bij de vrijheid die bewoners krijgen om hun buurt zelf vorm te geven.  

De opkomst van volksbuurten begon in de 19e eeuw tijdens de industrialisatie in vooral grote en middelgrote steden. Arbeiders die veelal van heinde en verre kwamen, vestigden zich massaal in de stad, dicht bij fabrieken, spoorwegen en havens. Er was woningnood en deze wijken werden snel en goedkoop gebouwd. Kenmerkend waren de hoge dichtheden en vaak kleine woningen zonder sanitaire voorzieningen, die zonder overheidsregie werden neergezet. De Woningwet kwam pas in 1901. De wijken lagen vaak op de minder aantrekkelijke plekken nabij het stadscentrum. Beleidsmakers en bestuurders lieten deze buurten heel lang aan hun lot over. Pas na twee wereldoorlogen, toen suburbanisatie een vlucht nam en binnensteden zichtbaar in verval raakten, veranderde dat. Vanaf de jaren 1970 begon de periode van grootschalige stadsvernieuwing (ongeveer 1970-1990): de verkrotte volksbuurten in de stad moesten worden aangepakt.