Bakkers Blik op Bits & Bytes: Hoe gaat het bij jullie?

Lieve collega’s, hoe het met AI bij jullie op school gaat, weet ik niet, maar ik ben wel nieuwsgierig. Wellicht voer je er al gesprekken over met leerlingen, of past dat niet bij de schoolcultuur? Mogelijk werk je op een school waar de wereld van leerlingen en die van docenten ver uit elkaar liggen en is AI geen onderwerp van gesprek? Misschien herken je het beeld dat ik nu schets. 

Herkenbaar?

Een leerling levert een verslag in dat klopt. Heldere zinnen, logische opbouw, juiste begrippen. Je leest het nog eens en blijft hangen in hetzelfde gevoel: dit werk is beter dan wat deze leerling in de les laat zien. Je kunt geen fout aanwijzen, maar het vertrouwen is weg. Nakijken kost daardoor meer tijd, niet minder. Twijfel wordt onderdeel van je werk. Komt dat bij jou op school voor, juist bij kleinere opdrachten zoals huiswerk, verslagen en korte uitwerkingen? Merk je dat leerlingen AI gebruiken, maar kun je het niet hardmaken? En geef je ondertussen gewoon cijfers?

Pas je opdrachten al aan vanwege AI-gebruik, of nog niet? Heb je het gevoel dat cijfers nog steeds goed weergeven wat een leerling zelf kan? Gaan resultaten achteruit, vooruit, of zie je weinig verschil? 

Leg je daarom meer nadruk op tussenstappen, korte checks en gesprekken tijdens het werken? Lukt dat binnen de uren die je hebt, of schuurt dat met de hoeveelheid stof?

Tegelijkertijd gebruiken leerlingen AI-tools al lang, vaak buiten het zicht van de school. Vooral zoiets als ChatGPT, terwijl daar meestal geen afspraken over zijn. 

Binnen de schoolomgevingen van Microsoft (Copilot) en Google (Gemini) zijn er wel mogelijkheden om gebruik te begrenzen en zicht te houden op wat leerlingen doen. Die omgevingen zijn niet perfect, maar geven wel meer houvast en zijn bovendien veiliger dan losse, gratis accounts.

Schoolbeleid

Wat kun je als school doen zonder het ingewikkeld te maken? Je kunt AI inzetten voor uitleg van begrippen, leerstof samenvatten, oefenen met vragen en feedback op eigen werk. Hang geen cijfers aan werk dat met AI is gemaakt. Toets kennis en vaardigheden via schriftelijke toetsen zonder AI en via mondelinge toelichting of andere vormen van controle. Laat docenten per opdracht aangeven of ze AI mogen gebruiken en waarvoor. Zo is het duidelijk voor leerlingen.

Waar ligt de grens als het gaat om privacy? Zorg dat leerlingen geen herleidbare persoonsgegevens invoeren: geen namen, geen klasgenoten, geen herkenbare situaties. Die ene grens maakt veel mogelijk. Oefen dit bijvoorbeeld in mentorlessen en pas het daarna toe in vaklessen.

Hoe ziet dat er in de praktijk uit, binnen de aardrijkskunde? Laat je leerlingen AI gebruiken om flashcards te maken waarmee ze begrippen oefenen? Dat is niet privacygevoelig en helpt bij het automatiseren van kennis. Werk je met een praktische opdracht zoals een klimaatbestendige wijk, waarbij leerlingen AI mogen gebruiken zolang ze op wijkniveau blijven en geen personen beschrijven? Ook dan blijft het risico laag en kun je AI functioneel inzetten binnen het vak.

Maar hoe voorkom je dat leerlingen met de school-AI verkeerde dingen doen? Dat pak je aan door voorlichting te geven, het gebruik regelmatig te bespreken en incidenteel te controleren. Dat vraagt geen waterdicht systeem, maar wel zicht en aandacht. Het is in ieder geval een stap vooruit ten opzichte van de situatie waarin leerlingen werken met een eigen, gratis ChatGPT-account, waarop je als school geen zicht hebt.

Dat vraagt wel iets van de organisatie. Heeft je school al AI-beleid? Staat een omgeving als Copilot of Gemini open en is daar bewust voor gekozen? Wie pakt digitale geletterdheid op? Ligt dat bij informatica, bij een werkgroep, of bij iedereen een beetje? 

Leg afspraken vast in schoolbeleid, zodat docenten weten dat AI gebruikt mag worden, onder duidelijke voorwaarden. Ondersteun dat met korte, gerichte training voor docenten, voorlichting aan leerlingen en uitwisseling van voorbeelden binnen vaksecties. Digitale geletterdheid en het gebruik van AI krijgen zo een vaste plek.

Het curriculum zal de komende jaren veranderen. Ons vak blijft bestaan, maar blijft het zoals we het nu kennen? Wat raakt minder van belang en wat juist meer? Gaan we AI bewust inzetten als onderdeel van ons onderwijs, in plaats van het alleen te begrenzen?

Ik wil graag weten hoe het bij jullie op school gaat met AI. Zouden jullie dat willen delen? Dan maken we er samen werk van. Mail jullie ervaringen naar martin.bakker50@gmail.com 

Ik ga ze gebruiken voor de volgende columns.