Environmental, Social & Governance
Om te beginnen bij BV Nederland
Milieu, mens en governance zijn inmiddels vaste waarden in BV Nederland. Maar zetten we onze bedrijven daarmee internationaal niet op achterstand? China doet niet zo moeilijk en de Global South is onze opgeheven vinger zat. Laten we beginnen bij… BV Nederland.
In het bedrijfsleven heeft ‘ESG’ zich in de laatste vijftien jaar van een bescheiden trend ontwikkeld tot een heersende opvatting. ESG staat voor Environmental, Social & Governance, vrij vertaald: milieu, mens en governance. Ook voor BV Nederland is het een zoemwoord voor de manier waarop bedrijven ethisch verantwoord ondernemen. Denk bij milieu aan het gebruik van grondstoffen, de uitstoot van CO2, circulariteit. Denk bij mensen aan inclusiviteit, mensenrechten, een sociaal veilig werkklimaat. En bij governance gaat het om behoorlijk bestuur – in de hele productieketen, dus ook bij toeleveranciers en onderaannemers.
ESG won na 2008 populariteit in de financiële wereld, dit om commerciële risico’s op het gebied van klimaatverandering op de kaart te zetten. Niemand wil langdurig investeren in bedrijven die geen toekomst hebben, omdat hun product irrelevant is geworden. Een voorbeeld zijn de stranded assets (investeringen die al zijn gedaan, maar niet meer te gelde gemaakt kunnen worden), zoals de Nederlandse kolencentrales. De EU heeft met de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) en de EU-Taxonomie nieuwe richtlijnen en wetten in stelling gebracht die de economie in Europa helemaal ESG proof moeten maken. Bedrijven moeten vanaf 1 januari 2024 jaarverslagen opstellen waarin ook alle ESG- parameters zijn meegenomen. Met deze integrated reports moeten ze aantonen in hoeverre ze bijdragen aan verdere verduurzaming van hun bedrijf en de directe omgeving ervan.
Westerse bedrijven ondergaan dit vrij gelaten, zich bewust van hun groene en sociale reputatie. Maar in het politieke waardendebat beginnen flinke scheuren te ontstaan. De twee grootste uitdagers van Trump bij de Republikeinse voorverkiezingen, Vivek Ramaswamy (verklaard voorstander van nieuwe biotechnologie als dé oplossing) en Ron DeSantis, gouverneur van Florida, hebben deze zomer een frontale aanval geopend op ESG. Hun kritiek is dat ESG woke kapitalisme is, dat liberale doelen voorrang geeft boven het rendement van beleggers. Zij vrezen dat Amerikaanse bedrijven die als onvoldoende vooruitstrevend worden gezien, het onderspit delven. Een van ‘anti’-argumenten is ook dat ESG ondemocratisch zou zijn. Ngo’s hebben een voet tussen de deur gekregen in het bedrijfsleven en drukken nu een ‘linkse’ agenda door via sectorale standaarden, waar dat democratisch, dus via het parlementaire stelsel, niet lukte.
De Republikeinse politici bedienen zich van ronkende retoriek, maar er schuilen wel degelijk zwakke plekken in het hele ESG-denken. De meeste kiezers hebben namelijk geen idee onder welke voorwaarden (standaarden) industrieën mogen produceren, bedrijven mogen handelen en banken mogen investeren. Omdat het standaarden zijn die sectoren zichzelf opleggen in lobby’s met supranationale regeringen als de EU, de VN en de WHO, is de kans op greenwashing levensgroot. Hoe gaan de auditkantoren controleren of een ambtenaar in Bangladesh wel de juiste chemische stoffen en parameters laat checken op de juiste plek in het oppervlakte- en grondwater? Hoe weten ze of het afdelingshoofd bij een Chinese toeleverancier werknemers niet onder druk zet? Dat is in Nederland al nauwelijks na te gaan. Het resultaat is een te laag detailniveau in auditrapporten en tegelijkertijd een steeds grotere terughoudendheid van westerse financiële instellingen bij investeringen buiten het Westen. We zien nu hoe Chinese bouwbedrijven met de snelheid van het licht overal in de wereld aan de weg timmeren. Deloitte berekende dat in 2020 31% van de infrastructuurprojecten in Afrika werd uitgevoerd door Chinese bedrijven. Enerzijds heeft dat zeker te maken met de haast onmogelijke ESG-eisen die financiële instellingen in het Westen stellen aan het ondernemen in Afrikaanse landen. Anderzijds is het omdat Afrikaanse overheden liever met de Chinezen in zee gaan. Voor veel landen in de Global South is het westerse narratief niet geloofwaardig. Nadat wij eerst zelf onze natuur hebben uitgehold, de temperatuur hebben laten stijgen en oorlogen hebben uitgevochten, moeten zij nu aan allerlei voor hen onmogelijke eisen voldoen. De angst in het Westen dat eigen bedrijven op achterstand worden gezet, omdat bedrijven buiten de VS en EU veel minder ‘last’ ervaren van strengere milieu- en sociale regels, zal deels werkelijkheid worden. De temperatuur op aarde zal er niet van dalen. En de bij heeft er geen baat bij. Het zou beter zijn wanneer de wereld een voorbeeld aan ons kon nemen. En wij inspireerden. In Nederland te beginnen met het grondig hervormen van onze landbouwexport en terugdringen van stikstofdepositie. Dat is pas ESG.