Samen aan de slag met het nieuwe aardrijkskunde-curriculum

Nieuwe kerndoelen, vernieuwde examenprogramma’s, leerlijnen, syllabi en andere vormen van toetsing: duizelt het je al? Er gaat veel veranderen rond aardrijkskunde in het primair en het voortgezet onderwijs. Het KNAG is hier nauw bij betrokken en helpt je als docent de stap naar de lespraktijk te zetten.

De afgelopen jaren kon je in Geografie lezen over het werk van de kerndoelenteams, de vakvernieuwingscommissie en de drie feedbackrondes. De tijdlijn maakt duidelijk waar we nu staan en welke stappen er nog volgen.

Voor de nieuwe kerndoelen breekt misschien wel de belangrijkste fase aan: de vertaling naar de lespraktijk. Want wat betekenen de nieuwe doelen voor de aardrijkskundeles, het schoolcurriculum en de doorgaande leerlijn? Het KNAG wil jullie als docenten en secties hierbij graag informeren, ondersteunen en inspireren.

De volgende mijlpaal is de invoering van de nieuwe kerndoelen in augustus 2027

Eén doorgaande vernieuwing

In augustus 2027 worden de nieuwe kerndoelen voor de onderbouw van kracht. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan vernieuwde examenprogramma’s voor vmbo, havo en vwo. De vakvernieuwingscommissie heeft deze programma’s afgelopen september aan het ministerie van OCW aangeboden. 

De komende tijd volgen onder meer de ontwikkeling van conceptsyllabi, een fase waarin scholen onderdelen van de programma’s beproeven, en uiteindelijk de invoering in de bovenbouw vanaf augustus 2030.

Het gaat dus om twee trajecten – onderbouw en bovenbouw – maar samen vormen ze één doorgaande vernieuwing van het aardrijkskundecurriculum. De kerndoelen bepalen wat leerlingen in de onderbouw nodig hebben. De examenprogramma’s bouwen daarop voort richting het eindexamen. 

De eerstvolgende mijlpaal is dus de invoering van de nieuwe kerndoelen in augustus 2027. Bij het KNAG zijn we volop bezig met de voorbereiding van het professionaliseringsaanbod voor docenten (zie hierna). In de loop van 2028 starten we met de voorbereidingen van de bijscholing voor het nieuwe examenprogramma.

Bekende inhoud, bredere opdracht

Inhoudelijk verschillen de nieuwe kerndoelen voor Mens & Maatschappij en Mens & Natuur niet wezenlijk van de huidige kerndoelen. Veel vertrouwde aardrijkskundige onderwerpen blijven. De grootste verandering zit in de visie achter de kerndoelen. Onderwijs draait daarin niet alleen om kwalificatie – verwerven van kennis en vaardigheden – maar ook om socialisatie en persoonsvorming. Naast beheersingsdoelen bevatten de nieuwe kerndoelen daarom ook aanbodsdoelen en ervaringsdoelen.

Van scholen wordt bijvoorbeeld verwacht dat leerlingen ervaringen opdoen in de eigen leefomgeving, maatschappelijke vraagstukken vanuit verschillende perspectieven bekijken, zich daarover een mening vormen en mogelijke handelingsperspectieven verkennen. Ook toekomstdenken, vraagstukgericht werken, kritisch kijken naar bronnen, en de wisselwerking tussen mens en natuur krijgen meer nadruk.

Daarnaast moeten de basisvaardigheden niet alleen in afzonderlijke vakken of leergebieden aan bod komen. Burgerschap, taal, rekenen en digitale geletterdheid krijgen ook binnen de aardrijkskundeles een herkenbare plek. Aardrijkskunde biedt daarvoor volop mogelijkheden. 

In de les

De nieuwe kerndoelen vragen niet zozeer om een volledig nieuwe vakinhoud, maar om andere didactische keuzes. Hoe ontwerp je onderwijs waarin leerlingen niet alleen kennis verwerven, maar ook betekenisvolle ervaringen opdoen? Hoe integreer je taalontwikkeling en digitale geletterdheid in je lessen? Hoe leer je leerlingen werken met toekomstscenario’s of kritisch kijken naar (des)informatie over klimaatverandering? En hoe begeleid je een gesprek waar maatschappelijke perspectieven met elkaar schuren?

Als docent hoef je het wiel niet zelf uit te vinden. Samen met lerarenopleiders uit het hele land ontwikkelt het KNAG een professionaliseringsaanbod dat je helpt om de vernieuwde kerndoelen te vertalen naar het eigen onderwijs. Dit aanbod bestaat uit drie samenhangende onderdelen.

1. Informeren

Een webinar behandelt het waarom achter de veranderingen. Wat is de aanleiding voor de nieuwe kerndoelen, welke visie ligt eraan ten grondslag en wat betekent dit voor het vak aardrijkskunde? Op basis van het webinar kun je als docent en sectie bepalen op welke onderdelen jij verdere verdieping nodig hebt.

2. Verdiepen

Vervolgens kun je kiezen uit elf verdiepende vakinhoudelijke en didactische bouwstenen (zie kader). Als docent en sectie kun je zo een activiteit kiezen die aansluit bij eigen ontwikkelvragen.

3. Ontwerpen

In dit onderdeel staat de vertaling naar het eigen onderwijs centraal. Je gaat als docent en sectie aan de slag met het schoolcurriculum, doorgaande leerlijnen en de eigen lespraktijk. Wat doe je al? Wat wil je behouden? Waar liggen nog kansen? En welke concrete ontwikkelpunten pak je als eerste op?

Zo wordt curriculumvernieuwing geen opdracht om alles tegelijk anders te doen, maar een gericht en behapbaar proces dat aansluit bij de school, de sectie en de leerlingen.

Voorbeeldmateriaal

Het KNAG ondersteunt docenten bovendien met voorbeeldmateriaal. Goede voorbeelden van lessen en opdrachten maken zichtbaar hoe abstract geformuleerde doelen in de praktijk kunnen uitpakken. In de loop van 2027 komt dit voorbeeldmateriaal beschikbaar op geografie.nl en wikiwijs.

Lancering op 2 december

Op 2 december 2026 lanceren we op de KNAG Onderwijsdag het professionaliseringsaanbod rond de nieuwe kerndoelen. Vanaf dat moment kun je als docent en sectie bekijken welke activiteit het best aansluit bij jouw vragen en je daarvoor aanmelden.