Oorlogsmonumenten in kaart
Nederland telt vele oorlogsmonumenten. Van standbeelden en oorlogsgraven tot plaquettes en gedenkstenen. Op de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei kun je alle geregistreerde oorlogsmonumenten bekijken en informatie vinden over de locatie, doelgroep en het jaar van onthulling.
In de database van het Nationaal Comité 4 en 5 mei staan meer dan 4400 oorlogsmonumenten, in binnen- en buitenland. Het oudste dateert uit 1922, het Marinemonument in Den Helder, ter herdenking van slachtoffers uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog.
In Geografie mei 2014 onderscheidden Herman van der Wusten, Peter Groote en Tom Holland twee golven van oorlogsmonumenten; de eerste kort na de oorlog tot aan de jaren 70, de tweede vanaf de jaren 80, met een nieuwe generatie die de oorlog ging herdenken. De 50-jarige herdenking in 1995 gaf er nog een grote impuls aan.
Inmiddels bevat de database 4403 oorlogsmonumenten, waarvan 4249 binnen de landsgrenzen. Figuur 1 toont de spreiding over Nederland; met enige moeite is aan het stippenpatroon te zien dat de grootste concentratie te vinden is in Amsterdam, gevolgd door Arnhem, Nijmegen, Den Haag en Rotterdam.
Specifieke doelgroepen
Interessant aan de database is dat de monumenten zijn onderverdeeld naar doelgroepen. Zo zijn er monumenten voor verzetsstrijders, geallieerden, burgerslachtoffers. Een minder verwachte categorie is die van koopvaardijpersoneel. Figuur 2 toont de locaties van deze monumenten, veelal in de kustgebieden en langs grote rivieren.
in WOI en II in Nederland
Verborgen in het straatbeeld
Het is een aanrader om in de database op zoek te gaan naar monumenten in de eigen stad of buurt. Je zult ontdekken dat sommige op plekken liggen waar je vaak bent geweest, maar waar je ze nooit hebt opgemerkt. Neem Portaal, van kunstenaar Gert Sennema in de Folkingestraat in Groningen. Ik ben er de afgelopen tien jaar misschien wel honderd keer langs gefietst, maar nooit eerder zag ik het werk voor wat het was. Een symbolische deur waarvan de klink mist, waardoor de deur niet meer open kan. Achter deze gesloten deur ligt het verhaal van de Folkingestraat, onderdeel van een Joodse buurt, waaruit de meeste bewoners in WOII zijn weggevoerd.
De database opent een deur naar het verleden
Het is misschien wel typerend dat juist deze gesloten deur me nooit is opgevallen. Des te waardevoller is dus de database, als een geopende deur naar het verleden.