Curriculumvernieuwing: drie sporen
De vernieuwing van het curriculum voor aardrijkskunde volgt drie sporen:
- basisvaardigheden als speerpunt binnen een aantal vakken waaronder aardrijkskunde;
- aardrijkskunde in de leergebieden Mens & Maatschappij en Mens & Natuur; en
- een nieuw examenprogramma aardrijkskunde voor vmbo, havo en vwo.
Basisvaardigheden
De Tweede Kamer heeft in 2022 voorrang gegeven aan de ontwikkeling van kerndoelen voor de zogeheten basisvaardigheden: Nederlandse taal, rekenen & wiskunde, burgerschap en digitale geletterdheid. Deze komen bij diverse vakken terug. Dat geldt zeker voor burgerschap en digitale geletterdheid, waarvoor geen aparte vakken bestaan.
Vakverenigingen konden een subsidie aanvragen voor professionalisering van de basisvaardigheden binnen hun vak. Binnen het KNAG werkt Lonneke Metselaar nu aan informatie- en voorbeeldmateriaal voor alle vier de basisvaardigheden binnen aardrijkskunde. Dat moet begin 2024 gereed zijn. De focus ligt op het primair onderwijs en vmbo zie ook Basisvaardigheden en wereldoriëntatie en Werken met vaktaal.
Mens & Maatschappij en Mens & Natuur
Binnen het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs zijn voor aardrijkskunde de leergebieden Mens & Natuur en Mens & Maatschappij het meest relevant. Per leergebied zijn nu ontwikkelteams bezig om nieuwe kerndoelen te formuleren. Daar wordt al langer over nagedacht en aan gewerkt (Onderwijs 2032 en Curriculum.nu). De vakverenigingen worden daar steeds meer bij betrokken.
De ontwikkeling van Mens & Natuur en Mens & Maatschappij laat wat langer op zich wachten, omdat de Tweede Kamer eerst wilde focussen op basisvaardigheden. Nadeel van niet gelijktijdig ontwikkelen is dat afstemming tussen en inpassing binnen de leergebieden pas achteraf of hooguit in de laatste fase kunnen plaatsvinden. Verder heeft het ministerie zogenoemde referentiekaders ruimte en tijd laten ontwikkelen, zie de website van SLO. Deze bieden handvatten om de politieke, historische, culturele, economische, demografische en voor aardrijkskunde onmisbare fysische invalshoek binnen de leergebieden en vakken te verbinden. De twee referentiekaders zijn samen ook dienstbaar aan het geheel van de mens- en maatschappijvakken in het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. De referentiekaders worden nu als input meegegeven aan het ontwikkelteam Mens & Maatschappij. Voor aardrijkskunde is het verder essentieel dat er goede afstemming is met het leergebied Mens & Natuur.
Het ontwikkelen en uittesten van kerndoelen kost twaalf tot achttien maanden, waarna ze definitief worden. Dat zou betekenen dat de kerndoelen voor Mens & Natuur en Mens & Maatschappij begin 2025 klaar zijn.
Het ministerie van OCW heeft referentiekaders ruimte en tijd laten ontwikkelen om uiteenlopende thema's, van politiek tot demografie, in vakken te verknopen.
Examenprogramma’s
Vakverenigingen zijn ook betrokken bij de actualisering van de examenprogramma’s. Zo gaan ze straks leden werven voor de vakvernieuwingscommissies, deel uitmaken van de advieskring en zullen ze betrokken zijn bij de toetsing van de conceptexamenprogramma’s. Wanneer het officiële traject van start gaat, is nog onzeker. Dat zal niet eerder dan voorjaar 2024 zijn. In het kader van het 150-jarig jubileum heeft het KNAG afgelopen maart al wel een studiedag gehouden en een essaybundel samengesteld over de toekomstige examenprogramma’s aardrijkskunde.