Nieuw examenprogramma AK: Tweede feedbackronde

In Geografie 2025-5 konden jullie lezen over de eerste feedbackronde in het traject naar een nieuw examenprogramma (zie tijdlijn onderaan). Hier volgt een update met een aantal belangrijke bevindingen uit de tweede feedbackronde.

Om welke tussenproducten gaat het?

(1) Een nieuwe versie van het raamwerk met de inhoudelijke domeinen en een

keuzedomein van het nieuwe examenprogramma. Naar aanleiding van de eerste adviesronde zijn er aanpassingen m.b.t. differentiatie, balans, aard vraagstukken en opbouw inhoudelijke domeinen.

(2) Een eerste inhoudelijke uitwerking van drie domeinen uit het raamwerk. 

Domein A : Geografische benadering met daarin een uitwerking van eindtermen in twee subdomeinen: geografische denkwijzen en geografische werkwijzen 

Domein B: Geologische vraagstukken

Domein F: Voedselvraagstukken 

De domeinen B en F zijn uitgewerkt volgens de systematiek waarbij eerst het ruimtelijk vraagstuk wordt geïntroduceerd. In de tweede eindterm staan de onderdelen van het systeem en de interactie daartussen centraal. De derde eindterm bevat een regionale uitwerking. In de laatste eindterm evalueren leerlingen oplossingsrichtingen en denken ze na over de eigen betrokkenheid.

Wie gaven feedback?

Net als in de eerste adviesronde heeft het KNAG – als lid van de advieskring – een online werkveldraadpleging georganiseerd. Docenten en lerarenopleiders hebben feedback gegeven en zijn er twee online sessies geweest die vooral gingen over de voorstellen voor het vmbo-examenprogramma. Academisch geografen hebben inhoudelijke feedback gegeven op de conceptuitwerking van de domeinen A, B en F. Ook andere leden van de advieskring, de vereniging Gemeenten voor Duurzame ontwikkeling (GDO), de Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten en de Atlantische onderwijscommissie, hebben feedback gegeven. 

Wat komt in grote lijnen uit deze tweede adviesronde?

Over het algemeen is men positief over het raamwerk en de conceptuitwerking van de domeinen. 

+ Er is waardering voor het accent op de relatie tussen mens en natuur, de ruimte die geboden wordt voor verwondering en het toekomstgericht denken. 

+ De aandacht voor vaardigheden en redeneren, in plaats van alleen feitenkennis, is een verbetering ten opzichte van het huidige examenprogramma. 

+ De aanpak is samenhangend en zorgvuldig, met een duidelijke structuur en een sterke lijn tussen de niveaus vmbo, havo en vwo. 

+ De aanpak sluit uit bij actuele maatschappelijke vraagstukken, zoals klimaat en duurzaamheid, wordt gewaardeerd.

Wat zijn aandachtspunten?

- Het nieuwe examenprogramma lijkt veel domeinen en eindtermen te bevatten, met als risico overladenheid en fragmentatie. Men pleit voor meer focus en verdieping, bijvoorbeeld door domeinen samen te voegen (zoals klimaat en energie) en te kiezen voor minder thema’s. 

- De differentiatie tussen schoolsoorten vmbo, havo en vwo is logisch qua diepgang en complexiteit, maar sommige docenten vragen zich af of het voor vmbo-leerlingen bb en kb niet beter is dat onderwerpen dicht bij hun leefwereld en latere beroepspraktijk liggen, zoals lokale wateroverlast en voedselvoorziening. 

Reacties op het aangepaste raamwerk en de vraagstukkenbenadering

Als positief beoordeeld:

+ de gekozen indeling is helder en bruikbaar; 

+ de gekozen vraagstukken vormen een duidelijke kapstok voor aardrijkskunde als schoolvak; 

Aandachtspunten:

- het ruimtelijke aspect – het ‘waar gebeurt iets en waarom daar?’ – van aardrijkskunde mag nadrukkelijker naar voren komen; 

- achtergrondkennis is belangrijk bij een vraagstukkenbenadering; kennis is nodig om vraagstukken te doorgronden. 

Reacties op de eerste invulling van de domeinen 

Domein A Geografische benaderingen 

Als positief beoordeeld:

+ de invulling van het domein; 

+ het vormt een goede basis voor de inhoudelijke domeinen; 

+ concepten staan centraal staan en systeemdenken wordt benoemd. 

Domein B Geologische vraagstukken en F Voedselvraagstukken 

Positief:

+ de systematiek van de eindtermen (vraagstuk, systeem, plaats, oplossing/toekomst) is helder en logisch; 

+ de inhoudelijke kennis, beschreven in de eindtermen, is relevant, toekomstbestendig en biedt ruimte voor actuele thema’s als migratie en geopolitieke conflicten. 

Aandachtspunt:

- de formulering van sommige handelingswerkwoorden zoals “onderzoeken” moet concreter, om een duidelijker beeld te krijgen van wat de leerlingen precies moeten kunnen. 

Hoe nu verder?

De vakvernieuwingscommissie werkt tot begin februari aan de uitwerking van het hele examenprogramma. Zodra het concept is gepubliceerd, start de derde adviesronde. Docenten en andere belanghebbende kunnen weer online advies geven. Daarnaast wil het KNAG op diverse locaties bijeenkomsten organiseren om te praten over het nieuwe examenprogramma. Meer informatie volgt.